Cztery elementy, bez których zgoda niewiele znaczy
Kto. Dane pozwalające ustalić, kto zgody udzielił. Przy osobach małoletnich podpisuje rodzic lub opiekun prawny, a nie sam zainteresowany.
Co. Określenie materiału, którego zgoda dotyczy. Sesja z konkretnego dnia, zdjęcia z danego wydarzenia, wskazane kadry. Zgoda na „wszystkie zdjęcia, jakie kiedykolwiek powstaną” jest tak szeroka, że w razie sporu łatwo ją podważyć.
Gdzie. Kanały publikacji. Strona firmowa, media społecznościowe, materiały drukowane, reklama zewnętrzna, portfolio fotografa. To najczęściej pomijany element, a jednocześnie ten, który najczęściej rodzi konflikty. Osoba zgadzająca się na zdjęcie do wewnętrznego newslettera nie spodziewa się zobaczyć swojej twarzy na banerze.
Jak długo. Okres obowiązywania albo wyraźne wskazanie, że zgoda jest bezterminowa. Brak tej informacji oznacza w praktyce, że po latach nie wiadomo, na czym się stoi.
Zasada. Zgoda obejmuje dokładnie ten zakres, który został w niej opisany. Wszystko, czego w niej nie ma, wymaga osobnego ustalenia. Dlatego zgoda zbyt ogólna bywa w praktyce słabsza niż wąska, ale precyzyjna.
Najczęstsze błędy w formularzach
- Zgoda wpisana w regulamin wydarzenia. Zapis w regulaminie imprezy nie zastępuje zgody na rozpowszechnianie wizerunku konkretnej osoby, zwłaszcza gdy zdjęcie ma trafić do materiałów reklamowych.
- Jedno zdanie na końcu umowy o dzieło. Zgoda schowana w umowie o zupełnie innym przedmiocie bywa kwestionowana jako nieświadoma.
- Pomylenie zgody z przeniesieniem praw. To dwie osobne rzeczy, o czym niżej.
- Brak daty. Bez niej nie sposób ustalić, do jakiego materiału zgoda się odnosi.
- Zgoda od osoby nieuprawnionej. Przy dzieciach musi jej udzielić opiekun prawny, przy pracownikach nie zastępuje jej zgoda pracodawcy.
Zgoda a przeniesienie praw autorskich
Te dwie rzeczy dotyczą różnych osób i różnych uprawnień, a mylone są nagminnie.
| Zgoda na wizerunek | Przeniesienie praw autorskich | |
|---|---|---|
| Kogo dotyczy | Osoby na zdjęciu | Autora zdjęcia |
| Podstawa | Art. 81 prawa autorskiego, art. 23 i 24 KC | Umowa o przeniesienie praw majątkowych |
| Forma | Dowolna, ale pisemna jest bezpieczniejsza | Wymagana forma pisemna |
| Czego dotyczy | Rozpowszechniania podobizny | Korzystania z utworu na wskazanych polach |
| Czy można cofnąć | Co do zasady tak | Nie, po skutecznym przeniesieniu |
Wniosek praktyczny: przy sesji komercyjnej z udziałem modela potrzebne są zwykle dwa dokumenty. Jeden od osoby fotografowanej, drugi między fotografem a zamawiającym. Kwestię praw przy zleceniach omawiamy szerzej w tekście o zdjęciach nieruchomości i wnętrz, gdzie ten spór pojawia się najczęściej.
Cofnięcie zgody
Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku co do zasady może zostać odwołana, bo dotyczy dobra osobistego. Rodzi to pytanie o materiały już opublikowane, zwłaszcza nakłady drukowane i kampanie w toku.
W praktyce strony regulują to w treści zgody: ustalają termin wypowiedzenia, zasady wycofywania materiałów z obiegu i sposób rozliczenia kosztów. Nie usuwa to problemu całkowicie, ale daje punkt odniesienia zamiast improwizacji w napiętej sytuacji.
Kiedy zgoda nie jest potrzebna
Przypomnienie, żeby nie zbierać papierów tam, gdzie nie trzeba. Zgoda nie jest wymagana przy osobach powszechnie znanych, gdy zdjęcie powstało w związku z pełnieniem przez nie funkcji publicznych, oraz gdy wizerunek stanowi jedynie szczegół całości. Oba wyjątki, wraz z ich granicami, rozbieramy w opracowaniu o ochronie wizerunku.
Tekst opisuje elementy, o których warto pamiętać, i nie jest wzorem dokumentu ani poradą prawną. Treść zgody powinna odpowiadać konkretnej sytuacji, dlatego przy stałej działalności komercyjnej warto zlecić przygotowanie formularza radcy prawnemu lub adwokatowi.