Publikacja wizerunku dziecka

Dlaczego wizerunek dziecka to osobny temat

Publikacja wizerunku dziecka opiera się na tych samych przepisach co publikacja wizerunku dorosłego. Podstawą jest art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, poza kilkoma wyjątkami. Różnica polega na tym, że dziecko nie może samodzielnie i w pełni tej zgody wyrazić, a skutki publikacji ponosi przez lata, często zanim w ogóle zrozumie, co trafiło do sieci.

Dlatego przy dzieciach kumulują się trzy warstwy: prawo autorskie (zgoda na rozpowszechnianie), dobra osobiste z kodeksu cywilnego oraz przepisy o ochronie danych osobowych. Do tego dochodzą regulacje dla szkół, przedszkoli i organizacji pracujących z dziećmi. Jeśli podstawy art. 81 są dla Ciebie nowe, zacznij od tekstu o zdjęciach ludzi w przestrzeni publicznej.

Kto wyraża zgodę za dziecko

W imieniu dziecka działa jego przedstawiciel ustawowy, najczęściej rodzic, a gdy rodzice nie mają władzy rodzicielskiej, opiekun prawny. To on podpisuje zgodę na publikację i on może ją później odwołać.

Jeden rodzic czy oboje?

Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie. Czy publikacja zdjęcia jest sprawą istotną, zależy od skali. Zdjęcie z przedszkolnego pasowania na profilu placówki zwykle nie budzi wątpliwości. Kampania reklamowa, sesja do katalogu czy stała obecność dziecka na komercyjnym kanale w mediach społecznościowych to już decyzja, przy której bezpieczniej mieć podpis obojga rodziców. Przy konflikcie między nimi zgoda tylko jednej strony bywa zaproszeniem do sporu.

Głos samego dziecka

Rodzice powinni wysłuchać dziecka w ważnych sprawach, jeśli pozwala na to jego rozwój i dojrzałość. W praktyce oznacza to, że dziesięciolatek, który nie chce, by jego zdjęcie wisiało na stronie klubu sportowego, powinien zostać potraktowany poważnie. Przy nastolatkach, którzy od 13. roku życia mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, dobrą praktyką jest zebranie podpisu zarówno rodzica, jak i samego nastolatka.

Jak powinna wyglądać zgoda

Zasady są takie same jak przy dorosłych, tylko konsekwencje błędów są poważniejsze. Dobra zgoda na publikację wizerunku dziecka określa:

• kogo dotyczy (imię i nazwisko dziecka, dane rodzica lub opiekuna),
• jakich zdjęć lub nagrań (konkretne wydarzenie, sesja, rok szkolny),
• w jakich kanałach (strona internetowa, profil w mediach społecznościowych, kronika, materiały drukowane),
• na jaki czas i w jakim celu (relacja, promocja, portfolio fotografa),
• czy można podpisywać zdjęcia imieniem lub nazwiskiem dziecka,
• jak zgłosić cofnięcie zgody i w jakim terminie zostanie ono zrealizowane.

Unikaj formuł typu „zgoda na wszystkie zdjęcia we wszystkich mediach bez ograniczeń czasowych”. Blankietowa zgoda jest słabsza przy sporze i trudniej z niej wywnioskować, na co rodzic naprawdę się godził. Szczegółowe elementy dokumentu opisujemy w tekście zgoda na publikację wizerunku: wzór elementów.

Kiedy zgoda nie jest potrzebna

Art. 81 przewiduje wyjątek dla osób stanowiących jedynie szczegół całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza. Dotyczy on także dzieci. Zdjęcie z miejskiego festynu, na którym kilkadziesiąt osób, w tym dzieci, tworzy tło sceny, zwykle nie wymaga zgody każdego z rodziców.

Granica przebiega tam, gdzie dziecko przestaje być szczegółem, a staje się tematem kadru. Zbliżenie na jedno dziecko wycięte z tłumu to już portret. Drugi wyjątek, dotyczący osób powszechnie znanych, przy dzieciach w praktyce prawie nie działa: dziecko znanego aktora nie staje się przez to osobą publiczną.

Ostrożnie także z fotografią uliczną. Nawet jeśli prawnie mieścisz się w wyjątku, etyka streetu podpowiada, by portretów obcych dzieci nie publikować bez rozmowy z opiekunem.

Szkoła, przedszkole, klub sportowy

Placówki zwykle zbierają zgody na początku roku szkolnego lub przy zapisie na zajęcia. Rodzic ma prawo odmówić i nie może z tego powodu spotkać dziecka żadna niekorzystna konsekwencja, na przykład wykluczenie z występu. Placówka powinna wtedy tak kadrować lub obrabiać zdjęcia, by dziecka nie dało się rozpoznać, albo pominąć je w publikacji.

Od 2024 roku szkoły, przedszkola, kluby i inne podmioty pracujące z dziećmi muszą mieć standardy ochrony małoletnich. Jednym z ich elementów są zasady ochrony wizerunku dziecka: kto może fotografować, gdzie trafiają zdjęcia, jak długo są przechowywane. Fotograf zatrudniony na szkolne wydarzenie powinien znać te zasady i o nie zapytać przed zleceniem.

RODO i dane osobowe

Wizerunek, który pozwala zidentyfikować osobę, jest daną osobową. Szkoła czy fotograf działający zawodowo przetwarzają więc dane dziecka i muszą mieć podstawę prawną, najczęściej zgodę rodzica. RODO wymaga szczególnej ochrony danych dzieci, a przejrzystość informacji ma tu duże znaczenie: rodzic musi wiedzieć, kto jest administratorem, jak długo pliki będą przechowywane i jak żądać ich usunięcia. Więcej o tej warstwie piszemy w tekście RODO a publikacja zdjęć.

Sharenting: gdy publikuje rodzic

Najwięcej zdjęć dzieci trafia do sieci nie od fotografów, lecz od rodziców. Zjawisko ma nawet nazwę: sharenting. Rodzic jako przedstawiciel ustawowy może publikować zdjęcia własnego dziecka, ale jego władza rodzicielska ma służyć dobru dziecka. Zdjęcia intymne, z kąpieli, ośmieszające, pokazujące chorobę czy zdradzające szkołę i trasę do domu mogą naruszać dobra osobiste dziecka i narażać je na realne zagrożenia. Rozpowszechnianie wizerunku nagiej osoby bez jej zgody jest przestępstwem, a zdjęcia nagich dzieci w sieci bywają przechwytywane przez osoby o przestępczych zamiarach.

Prosty test przed publikacją: czy za dziesięć lat to dziecko chciałoby, żeby ten kadr krążył w internecie pod jego imieniem? Jeśli odpowiedź nie jest oczywista, zostaw zdjęcie w rodzinnym albumie.

Checklista przed publikacją zdjęcia dziecka

1. Czy dziecko jest tematem kadru, czy tylko szczegółem tłumu?
2. Czy masz pisemną zgodę rodzica lub opiekuna na ten kanał i cel?
3. Czy przy komercji lub konflikcie w rodzinie masz zgodę obojga rodziców?
4. Czy starsze dziecko wie o publikacji i się na nią zgadza?
5. Czy zdjęcie nie pokazuje dziecka w sytuacji intymnej lub ośmieszającej?
6. Czy podpis, metadane i geotag nie zdradzają nazwiska, szkoły ani adresu?
7. Czy wiesz, jak szybko usuniesz zdjęcie, gdy rodzic cofnie zgodę?

Na ostatni punkt warto przygotować się zawczasu. Rodzic może zmienić zdanie, a procedurę opisujemy w tekście o cofnięciu zgody na wizerunek.

Najczęstsze pytania

Kto wyraża zgodę na publikację wizerunku dziecka?

Przedstawiciel ustawowy, czyli zwykle rodzic lub opiekun prawny. Przy nastolatkach dobrą praktyką jest pytanie o zdanie także samego dziecka i zebranie podpisu obu stron.

Czy potrzebna jest zgoda obojga rodziców?

Przepisy nie wymagają tego wprost przy każdej publikacji, ale przy sprawach istotnych rodzice decydują wspólnie. Przy sesjach komercyjnych i przy konflikcie między rodzicami bezpieczniej mieć zgodę obojga.

Czy można fotografować dzieci w miejscu publicznym?

Samo fotografowanie nie jest zakazane. Problem pojawia się przy publikacji: portret rozpoznawalnego dziecka wymaga zgody, natomiast dziecko jako drobny element tłumu na imprezie publicznej może mieścić się w wyjątku z art. 81 PrAut.

Czy szkoła lub przedszkole może publikować zdjęcia uczniów?

Tak, jeśli ma zgodę rodziców i jasno określony cel oraz kanały publikacji. Placówki objęte standardami ochrony małoletnich powinny mieć też spisane zasady ochrony wizerunku dzieci.

Czy rodzic może publikować zdjęcia własnego dziecka bez ograniczeń?

Nie. Rodzic reprezentuje dziecko, ale musi działać w jego interesie. Zdjęcia intymne, ośmieszające albo zdradzające miejsce pobytu mogą naruszać dobra osobiste dziecka, a w skrajnych przypadkach prawo karne.

Czy rozmycie twarzy dziecka wystarczy?

Tylko wtedy, gdy dziecka faktycznie nie da się rozpoznać. Imię w podpisie, charakterystyczna kurtka czy logo szkoły potrafią zdradzić tożsamość mimo rozmycia.